Riyaziyyat · Riyaziyyat 5-ci sinif

Say sistemləri

Ədədləri yazmaq üçün işlətdiyimiz işarələrə rəqəm deyilir. Rəqəmlərdən ədəd düzəltmə qaydasına isə say sistemi deyilir.

Bu gün dünyada əsasən onluq say sistemi işlədilir:

  • On rəqəm var: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
  • Mövqeli sistemdir: rəqəmin qiyməti onun durduğu yerdən (mərtəbədən) asılıdır. $555$ ədədində birinci 5 — beş yüz, ikinci 5 — əlli, üçüncü 5 — beşdir.
  • Hər mərtəbə 10 dəfə böyüyür: birlik, onluq, yüzlük, minlik…

Ədədi mərtəbə toplananlarının cəmi şəklində yazmaq olar:

$4735 = 4\cdot 1000 + 7\cdot 100 + 3\cdot 10 + 5$

Rum rəqəmləri mövqeli deyil — qiymət yazılış qaydasından asılıdır:

  • $I=1$, $V=5$, $X=10$, $L=50$, $C=100$, $D=500$, $M=1000$
  • Kiçik rəqəm böyüyün sağında durursa toplanır: $VI = 5+1 = 6$.
  • Kiçik rəqəm böyüyün solunda durursa çıxılır: $IX = 10-1 = 9$.

Nümunə: $XXIV = 10+10+(5-1) = 24$.

Bütün nəzəriyyələri, sınaqları və dərs cədvəlini görmək üçün Rahim müəllimin dərslərinə qoşulun.